Imię
Tomasz
Grupa rekonstrukcyjna
Ogólnopolskie Stowarzyszenie Braci Rycerskiej Malleus Maleficarum
Nazwa sylwetki
Muszkieter w stroju zachodnioeuropejskim
Datowanie
koniec XVI, 1 poł. XVII wieku
Region
Rzeczpospolita Obojga Narodów
Wyposażenie
Farbowane na czarno skórzane trzewiki z podkutym obcasem, wiązane na kokardę czerwoną jedwabną taśmą. Czerwone wełniane pończochy wiązane pod kolanem jedwabną złotą kokardą. Wełniane czarne bufiaste pludry sięgające do kolan. Pludry posiadają możliwość dowiązania ich bezpośrednio do wamsu za pomocą wełnianych troczków. Koszula lniana z kołnierzem w formie kryzy. Kołnierz i mankiety wiązane za pomocą lnianych troczków z frędzlami. Ubiór spodni: czarny wełniany wams z baskiną o kroju tzw. gęsiego brzucha z patkami, zapinany na cynowe guzy, spięty skórzanym paskiem. Ubiór wierzchni: wełniana czarna ropilla z jedwabnymi wstawkami w podszewce, wykończona jedwabnymi tkanymi taśmami w kolorze żółtym, zapinana na ozdobne jedwabne guzy i pętelki. Ropilla ma rękawy i patki zapinane na takie same jedwabne guzy. Rękawy dodatkowo w ramionach zapinane na metalowe haftki umożliwiające wyjęcie rąk i zarzucenie pustych rękawów z tyłu. Na głowie filcowy kapelusz z szerokim rondem zawiniętym z jednej strony i spięty złoconą egretą ozdobioną naturalnymi perłami i pióropuszem ze strusich piór; ewentualnie hełm stalowy – szturmak/burgonet z mosiężnymi okuciami na rantach i skórzanym wymoszczeniem. Na dłoniach rękawiczki z cienkiej bydlęcej skóry barwione na żółto. Uzbrojenie: muszkiet z zamkiem kołowym i pobojczykiem, opcjonalnie muszkiet z zamkiem lontowym i pobojczykiem. Forkiet z żelaznymi widełkami. Rapier z ozdobnym koszem przy rękojeści w skórzanej czernionej pochwie, zawieszony na skórzanym pendencie przewieszonym przez prawe ramię. Skórzany bandolier z drewnianymi buteleczkami na odmierzone ładunki prochowe i z sakiewką na ołowiane kule, przewieszony przez lewe ramię. Przy pasku okrągła prochownica do podsypywania panewki ozdobiona drewnianą intarsją, rogową inkrustacją, posiadająca stalowy lejek zamykany sprężyną. Zapas ołowianych kul. Dodatki: .Czarny skórzany pasek zapiany na haczyk. Przy pasku zapas lontu. W sakiewce: zapasowa grudka pirytu, przyrządy do odmierzania prochu, krzesiwo i hubka. Na szyi zawieszony na rzemyku żelazny klucz do nakręcania mechanizmu muszkietu kołowego. W ręku szklany kielich wzorowany na zabytkach z XVII w. Na palcu serdecznym prawej ręki pierścień rodowy przekazywany z ojca na syna. Ten znak rodowy otrzymał od swojego dziadka będącego pieszym arkebuzerem na dworze królowej Bony żyjącego na początku XVI w.
Krótki opis historyczny
Sylwetka przedstawia muszkietera w tzw. stroju niemieckim na służbie Rzeczypospolitej. Zarówno w wojskach państwowych, magnackich, w gwardii królewskiej jak i milicjach miejskich służyli żołnierze ubrani i uzbrojeni zgodnie z modą panującą w zachodniej Europie. Często nazywano ich „Niemcami” mimo, że mogli być to zarówno mieszkańcy polsko-litewskiego państwa jak i zaciężni pochodzący spoza jego granic. Byli to najczęściej muszkieterzy, rzadziej zaciągano pikinierów czy drabantów ze względu na nacisk kładziony na siłę ognia w jednostkach pieszych powoływanych pod broń na terenie Rzeczypospolitej. Do osłony własnej piechoty służyła bardzo liczna jazda, bądź fortyfikacje polowe czy tabor. Jako podstawową taktykę walki w polu stosowano kontrmarsze zapewniające ciągły ostrzał salwami wprowadzanych kolejno szeregów. Podstawową bronią był ciężki muszkiet opierany na drewnianej podpórce tzw. forkiecie. Bronią boczną był najczęściej wąski rapier, ale zdarzały się także szable, często o rapierowych rękojeściach czy innego rodzaju broń biała – popularne szczególnie od poł. XVII w. Po reformach króla Władysława IV muszkieterzy stanowili tzw. oddziały autoramentu cudzoziemskiego, dowodzone najczęściej przez zawodowych oficerów sprowadzanych z zagranicy. Z tego powodu jak i również ze względu na zachodnią taktykę walki komendę oficerowie i podoficerowie wydawali w języku niemieckim. Opisywani muszkieterzy wywodzili się najczęściej z zachodnich prowincji Korony w tym Prus Królewskich i Książęcych. Byli to często mieszczanie bądź pospólstwo – tzw. ludzie luźni rekrutowani w miastach i miasteczkach. Często posługiwali się językiem niemieckim, ale również holenderskim, szkockim czy polskim. Prezentowany muszkieter nosi typowy ubiór zachodnioeuropejski czyli tzw. pludry – krótkie bufiaste spodnie i wams – rodzaj kaftana spinanego licznymi guzami z charakterystycznym wcięciem w talii tzw. baskiną o kształcie zwężającego się trójkąta. Taką formę nazywano tzw. gęsim brzuchem – kształt ten był imitowany również w stalowych napierśnikach bardzo charakterystycznych dla tej epoki. Ubiorem wierzchnim jest hiszpańska ropilla – rodzaj wełnianej kurtki zapinanej z przodu, z charakterystycznymi rozciętymi rękawami umożliwiającymi ich częściowe rozpięcie lub zupełne zarzucenie ich do tyłu. Głowę zdobi kapelusz z szerokim rondem zawiniętym w taki sposób aby nie zawadzał przy zdejmowaniu muszkietu z ramienia, a także rondo mogło chronić przed iskrami sypiącymi się z odpalanej panewki muszkietu w momencie składania się do strzału. Bogate mieszczaństwo, szlachta, a także żołnierze doborowych jednostek gwardyjskich nosili przy kapeluszach ozdobne egrety, w które wpinano pióropusze. W tym okresie poza oddziałami nadwornymi noszącymi barwne liberie nie stosowano mundurów. Zaciężny żołnierz otrzymywał po wciągnięciu na listę zaliczkę żołdu oraz broń białą i kapelusz jako znak przynależności wojskowej. Szczególnie popularne pod koniec XVI w. w oddziałach piechoty i dragonii były hełmy tzw. burgonety. Hełm taki nie ograniczał widoczności, a jednocześnie dzięki metalowemu daszkowi osłaniał strzelca przed oślepiającym słońcem. Gruszkowaty kształt hełmu, charakterystyczny grzebień na dzwonie, ruchome policzki i nisko zachodzący nakarczek zapewniały należyty komfort i bezpieczeństwo. Muszkieter uzbrojony jest w muszkiet z zamkiem lontowym, będącym bezpośrednim następstwem broni palnej rozwijanej od przełomu XV i XVI w. Nowinką techniczną był coraz popularniejszy na przełomie XV i XVII w. muszkiet z zamkiem kołowym, który nie wymagał do użycia tlącego się lontu a jedynie minerału o właściwościach pirotechnicznych – pirytu. Do naciągnięcia sprężyny w kole zębatym stosowano specjalny klucz – lewarek. Po naciśnięciu spustu mechanizm zwalniał koło, które pocierało o umieszczony w szczękach kurka piryt krzesząc iskrę inicjując w ten sposób wystrzał. Zgodnie z panującą modą muszkieter nosi wąsy i bródkę hiszpańską. Bogaty ubiór tego wojskowego świadczy o jego służbie na dworze magnackim bądź królewskim. Modę na stroje zachodnie na tereny Rzeczpospolitej upowszechniali licznie przybywający imigranci w postaci osadników holenderskich i szkockich, specjaliści wojskowi, kupcy, awanturnicy, a także obywatele pochodzenia niemieckiego lub niemieckojęzyczni mieszkańcy większych ośrodków miejskich na terenie Polski i Litwy. W kreowaniu mody na wzór hiszpańskich i austriackich Habsburgów miał wpływ dwór królewski pierwszych dwóch Wazów na polskim tronie – Zygmunta III i Władysława IV.
